ICT

Een steeds groter deel van onze producten bestaat uit ICT-apparatuur. Alle organisaties hebben mobiele telefoons, laptops, tablets en vaak ook nog servers nodig. Wanneer het gaat over circulair inkopen worden ICT-middelen vaak als kansrijke productgroepen genoemd: er is immers veel impact te realiseren. Daarbij gaat het vooral om de hardware: software is immers geen fysiek product, en circulaire principes zijn daar dus lastig op toe te passen.

De ketens van deze producten zijn echter complex, omdat er zo veel verschillende onderdelen en materialen in zitten. Daarmee is het lastig om deze keten te ‘sluiten’. Daarnaast is het inzetten op internationale sociale voorwaarden een belangrijk aandachtspunt in deze productgroep. Zorg daarom dat je met een marktconsultatie valideert welke ambities reëel zijn voor jouw opgave.

Aspecten van circulaire ICT

Bij het toepassen van circulaire principes in de ICT zijn zes aspecten relevant:

  • Energieprestaties
  • Reduceren van materiaalgebruik
  • Circulaire ontwerpprincipes
  • Toxiciteit
  • Transparantie van (afkomst van) materialen en data- en softwaregebruik
  • Levensduurverlenging

Bepalen daadwerkelijke behoefte

Zeker bij ICT-apparatuur is het belangrijk om de behoefte duidelijk te bepalen. Wat je niet hoeft te vervangen, hoef je immers niet in te kopen. Door de jarenlange focus op energiebesparing en toenemende functionaliteiten zijn nieuwe modellen elkaar steeds sneller op gaan volgen. Hierdoor is minder nadruk komen te liggen op waardebehoud en levensduurverlenging. Nu het gebruik van kritieke metalen steeds zichtbaarder wordt, ontstaat hier weer meer aandacht voor.

Er ligt dus een spanningsveld tussen enerzijds energiebesparing (een meer energie-efficiënt apparaat) en anderzijds levensduurverlenging (en minder gebruik van grondstoffen). Dat spanningsveld, inclusief de vraag waar je met jouw aanbesteding de nadruk wil leggen, is van belang in het bepalen van je daadwerkelijke behoefte. In algemene zin geldt op dit moment echter dat het energieverbruik vaak al relatief laag is, en de verbetering daarin minimaal is in vergelijking met de milieu-impact van grondstofwinning en productie van nieuwe apparatuur. Ga op tijd in gesprek met de ICT-afdeling over deze afweging, zodat er een gezamenlijke ambitie kan worden bepaald. 

Lange en complexe keten

De ketens van ICT-producten zijn lang, internationaal en daarmee complex. Zo bestaat een normale mobiele telefoon of laptop uit tientalen metalen, en een productieketen die uit minstens evenveel verschillende landen bestaat. Toeleveranciers van componenten van ICT-apparatuur hebben vaak zelf die keten ook niet inzichtelijk, en weten weinig over de herkomst van de materialen in hun producten. Het gebrek aan transparantie en samenwerking in deze keten maakt dat het vaak lastig is om kringlopen hoogwaardig te sluiten.

Daar komt bij dat je als organisatie vaak ICT-hardware inkoopt van een retailer, die deze zelf inkoopt bij een producent. De invloed van de retailer op de producent is beperkt, en daarmee is de invloed van de retailer op de keten minimaal. Vanwege de enorm grote spelers aan de zijde van de leveranciers is de vraag van een individuele Nederlandse organisatie onvoldoende groot om deze leverancier individueel te bewegen een ander product te maken. Vraag in deze fase van de transitie vooral naar transparantie in de keten: daarmee ontstaat voor alle partijen meer inzicht, wat circulaire modellen naar de toekomst toe mogelijk kan maken.

Verwerking van ICT-afval

Naast de inkoop van ICT wordt er ook veel ICT afgevoerd. De meest duurzame optie is iets nieuws niet kopen of later kopen: kijk daarom eerst naar de mogelijkheden van levensduurverlenging. Wanneer levensduurverlenging geen optie meer is, zorg dan voor een zo verantwoord mogelijke afvoer. Die voorkomt dat onbedoelde export van afgedankte apparatuur naar landen gaat waar geen adequate afvalverwerking is. De WEEE-richtlijn geeft daar duidelijke richtlijnen voor. Voorbeelden van partijen met veel expertise op dit vlak zijn Weee Nederland en Recover-E.

Internationale samenwerking

ICT-leveranciers zijn grote multinationals met een enorme invloed op de wereldmarkt. Zelfs een ICT-aanbesteding voor de gehele Rijksoverheid is internationaal gezien een vrij kleine vraag. Daarom wordt er op dit moment internationale samenwerking opgezet tussen verschillende aanbestedende diensten om te komen tot een internationaal kader voor circulariteit in deze productgroep. Met dat kader kunnen vervolgens op een eenduidige manier de grote, dominante marktpartijen uitgedaagd worden om stappen te zetten op dit vlak.

Mogelijkheden voor maatwerk-electronica

Buiten de standaardproducten zoals mobiele telefoons, tablets en laptops hebben sommige organisaties behoefte aan maatwerk-elektronica. Omdat deze elektronica uniek ontwikkeld moet worden voor een opdrachtgever, liggen hier meer kansen om leveranciers uit te dagen om circulaire principes toe te passen. Voorbeelden hiervan zijn de slimme meters van Alliander, Stedin en Delta, en ‘aftellers’ van ProRail: apparaten die boven een perron de tijd tot vertrek aftellen voor de machinist.

Aandachtspunten

  • ICT-apparatuur is een ingewikkelde productgroep om circulair in te kopen, omdat de keten lang en complex is, en vaak ingekocht wordt bij retailers.
  • Bij ICT is winst te behalen met aandacht voor ketentransparantie, omdat daarmee – op langere termijn – kansen voor circulaire modellen worden gecreëerd.
  • Het laten verwijderen van ICT-apparatuur is ook een moment om circulaire principes mee te nemen: hoe hoogwaardig wordt apparatuur nog ingezet, en – bij verwerking op materiaalniveau – waar en hoe wordt deze verwerkt?

Praktijkvoorbeelden

Achtergrondinformatie

Tool - Rekentool milieueffecten ICT

Deze rekentool is bedoeld om de potentiële milieueffecten van aanbestedingen van ICT te berekenen, op basis van de herkomst, de levensverwachting en ‘end of life’-strategie.

Suggesties en/of aanvullingen?