Bepalen definitie ‘circulaire economie’

Om circulair in te kunnen kopen, is het belangrijk om te bepalen wat ‘circulaire economie’ voor jouw organisatie betekent. Sluit daarvoor aan bij zowel nationaal beleid als bij lokale prioriteiten: denk bijvoorbeeld aan doelstellingen op het gebied van de biobased economy, of het creëren van lokale werkgelegenheid. Maak onderscheid tussen een definitie van het concept (‘Een circulaire economie is …’) en een definitie voor een specifieke productgroep (‘Een circulair kledingstuk is …’).

Stel de definitie voor je productgroep op in de voorbereiding van wat je wilt gaan inkopen, en valideer deze in een marktconsultatie.

De circulaire economie

In de circulaire economie draait het om het sluiten van levenscycli van producten. Hiervoor wordt onderscheid gemaakt in een set biologische (groen) en een set technische (blauw) cycli. In de biologische cyclus treffen we producten aan die non-toxisch en biologisch afbreekbaar zijn, bijvoorbeeld voedsel of gft-afval. In de technische cyclus gaat het om producten die niet biologisch afgebroken kunnen worden en daarom zo lang mogelijk dienen te ‘circuleren’.

De circulaire economie, bestaande uit een biologische en een technische cyclus Bron: Ellen MacArthur Foundation, 2012
De circulaire economie, bestaande uit een biologische en een technische cyclus Bron: Ellen MacArthur Foundation, 2012

Circulaire economie versus circulariteit

Circulaire economie en circulariteit worden vaak naast elkaar gebruikt, maar hebben een andere focus. Circulaire economie richt zich op het economisch systeem als geheel: daar worden producten, materialen en grondstoffen zo hoogwaardig mogelijk opnieuw ingezet, en wordt gebruik gemaakt van duurzame energie. Afhankelijk van de definitie worden hier ook sociale aspecten in meegenomen. Circulariteit richt zich primair op het technisch hoogwaardig hergebruiken van producten, onderdelen, materialen en grondstoffen.

De circulaire economie: meer dan een technisch vraagstuk

Om een circulaire economie te realiseren, is het niet voldoende om alleen inhoudelijk circulaire oplossingen te ontwikkelen. Technisch is er immers al veel mogelijk, maar in de daadwerkelijke uitvoering zijn de resultaten beperkt. Om circulair in te kopen, zijn er drie aspecten waarop verandering nodig is:

  • De technisch-inhoudelijke aspecten (I): de mate waarin het ingekochte product circulaire eigenschappen bezit.
  • De procesmatige en organisatorische aspecten (P): de mate waarin de belangrijkste ketenpartners betrokken zijn bij de inkoop en het proces georganiseerd is zodat het circulariteit én circulair gebruik faciliteert.
  • De financieel-economische aspecten (F): de wijze waarop de leveranciers en partners een economische prikkel hebben om circulariteit na te streven.
Circulaire economie vraagt samenspel op drie aspecten: technisch-inhoudelijk, procesmatig en financieel. Bron: Copper8 (2013)
Circulaire economie vraagt samenspel op drie aspecten: technisch-inhoudelijk, procesmatig en financieel. Bron: Copper8 (2013)

Vele definities

Er zijn veel definities van de ‘circulaire economie’ in omloop. Dit is niet vreemd in de fase van de transitie waar ‘circulaire economie’ zich nu in bevindt. Neem als voorbeeld een in te kopen tafel: wanneer is die circulair? Als deze tafel is gemaakt van hergebruikt materiaal, of als deze al een eerder leven gehad heeft? En is de ene tafel meer of minder circulair dan de andere tafel?

Een veelgebruikte definitie van circulaire economie is de volgende:

“Een circulaire economie is een economisch systeem dat is gebaseerd op het minimaliseren van grondstofgebruik door hergebruik van producten, onderdelen en hoogwaardige grondstoffen. Het is een systeem van gesloten kringlopen waarin producten hun waarde zo min mogelijk verliezen, hernieuwbare energiebronnen worden gebruikt en systeemdenken centraal staat.”

Bron: Ellen MacArthur Foundation (2012), Towards the Circular Economy Vol. 1: an economic and business rationale for an accelerated transition

Om duidelijkheid te geven aan marktpartijen is het dus belangrijk om in de voorbereiding voor een inkooptraject een duidelijke definitie op te stellen die past bij de context van jouw vraag. Op die manier kan er geen discussie bestaan over wat er onder ‘circulair’ wordt verstaan.

Definitie op projectniveau

Ieder inkooptraject is uniek, omdat iedere inkoop zijn eigen context en vertrekpunt kent. Zorg daarom voor een duidelijke definitie en ambitie voor jouw inkooptraject.

Bijvoorbeeld:

  • Bij de inkoop van kantoormeubilair kan ‘circulair’ zich bijvoorbeeld richten op levensduurverlenging van het bestaande meubilair, wanneer dat nog in een goede staat verkeert. Als blijkt dat het oude meubilair echt vervangen moet worden, kan ‘circulair’ zich bijvoorbeeld richten op het bestellen van meubilair met gezonde materialen (in lijn met Cradle-to-Cradle), of met een maximale herbruikbaarheid in de toekomst.
  • Ook bij een bouwproject zijn er verschillende mogelijkheden. Zo heeft bij nieuwbouw ‘circulair’ een andere betekenis dan bij renovatie of transformatie. Denk bij nieuwbouw bijvoorbeeld aan ‘een gebouw waarin maximaal hergebruikte materialen zijn toegepast’, of aan ‘een gebouw waarvan alle componenten in de toekomst demontabel en herbruikbaar zijn’. Bij renovatie of transformatie ligt de nadruk vaak op het waardebehoud van materialen en elementen die nu al aanwezig zijn.

Aandachtspunten

  • Bepaal een duidelijke definitie voor circulaire economie, zowel voor je organisatie als voor een specifiek inkooptraject.
  • Verbind je definitie op organisatieniveau aan de lokale context en interne prioriteiten.
  • Stel voor een inkooptraject een definitie op die past bij de context van dat project.

Praktijkvoorbeelden

Achtergrondinfo

Suggesties en/of aanvullingen?