Bepalen definitie ‘circulaire economie’

Bepaal bij een circulair inkooptraject eerst wat ‘circulaire economie’ voor jouw organisatie betekent. Sluit daarbij aan bij zowel nationaal beleid als bij lokale prioriteiten: denk bijvoorbeeld aan doelstellingen op het gebied van de biobased economy, of het creëren van lokale werkgelegenheid. Maak onderscheid tussen een definitie van het concept (‘Een circulaire economie is …’) en een definitie voor een specifieke productgroep (‘Een circulair kledingstuk is …’).

Stel de definitie voor je productgroep op in de voorbereiding. Laat je hierbij voeden door input van interne stakeholders, en valideer deze werkdefinitie in een marktconsultatie.

De circulaire economie: een biologische en technische kringloop

In de circulaire economie draait het om het verlengen van de levenscycli van producten, onderdelen en materialen, en het sluiten van kringlopen van grondstoffen en materialen. Hiervoor onderscheiden we een biologische (groene) en een technische (blauwe) kringloop. De biologische kringloop bestaat uit materialen aan die biologisch afbreekbaar zijn en zo als grondstof dienen voor andere natuurlijke processen, denk aan voedsel of hout. De technische kringloop heeft betrekking op producten die niet biologisch afbreekbaar zijn en daarom zo lang mogelijk zouden moeten ‘circuleren’.

De circulaire economie, bestaande uit een biologische en een technische cyclus Bron: Ellen MacArthur Foundation, 2012
De circulaire economie, bestaande uit een biologische en een technische cyclus Bron: Ellen MacArthur Foundation (2012)

Circulaire economie versus circulariteit

Circulaire economie en circulariteit worden vaak door elkaar gebruikt, maar hebben betrekking op een ander niveau. Circulaire economie richt zich op het economisch systeem als geheel: daar zet men producten, onderdelen en materialen zo hoogwaardig mogelijk opnieuw in, zijn nieuwe producten niet toxisch en worden deze gemaakt met duurzame energie. Daardoor behouden producten, onderdelen en materialen hun waarde in gesloten kringlopen. Afhankelijk van de definitie heeft circulaire economie ook betrekking op sociale aspecten zoals werkgelegenheid. Circulariteit richt zich primair op het technisch hoogwaardig (kunnen) (her)gebruiken van producten, onderdelen en materialen.

De circulaire economie: meer dan een technisch vraagstuk

Om een circulaire economie te realiseren, is het niet voldoende om alleen technisch circulaire producten te ontwikkelen. Technisch is er immers al veel mogelijk, maar in de praktijk zijn de resultaten nog beperkt. Om méér circulair in te kopen, is er verandering nodig op drie aspecten:

  • De technisch-inhoudelijke aspecten (I): de mate waarin het ingekochte product circulaire eigenschappen bezit.
  • De procesmatige en organisatorische aspecten (P): de mate waarin de belangrijkste ketenpartners betrokken zijn bij de inkoop en het proces georganiseerd is zodat het circulariteit én circulair gebruik faciliteert.
  • De financieel-economische aspecten (F): de wijze waarop de leveranciers en partners een economische prikkel hebben om circulariteit na te streven.
Circulaire economie vraagt samenspel op drie aspecten: technisch-inhoudelijk, procesmatig en financieel. Bron: Copper8 (2013)
Circulaire economie vraagt samenspel op drie aspecten: technisch-inhoudelijk, procesmatig en financieel. Bron: Copper8 (2013)

Vele definities

Er zijn veel definities van ‘circulaire economie’ in omloop. Dit is niet vreemd voor de fase van de transitie waar ‘circulaire economie’ zich nu in bevindt. Neem als voorbeeld een in te kopen tafel: wanneer is die circulair? Als deze tafel is gemaakt van hergebruikt materiaal, als deze al een eerder leven gehad heeft, of als deze ook in de toekomst herbruikbaar is? En is die ene tafel meer of minder circulair dan de andere tafel?

Een veelgebruikte definitie van circulaire economie is de volgende:

“Een circulaire economie is een economisch systeem dat is gebaseerd op het minimaliseren van grondstofgebruik door hergebruik van producten, onderdelen en hoogwaardige grondstoffen. Het is een systeem van gesloten kringlopen waarin producten hun waarde zo min mogelijk verliezen, hernieuwbare energiebronnen worden gebruikt en systeemdenken centraal staat.”

Bron: Ellen MacArthur Foundation (2012), Towards the Circular Economy Vol. 1: an economic and business rationale for an accelerated transition

Definitie op projectniveau

Om duidelijkheid te geven aan marktpartijen is het belangrijk om in de voorbereiding van een inkooptraject een definitie op te stellen die past bij de context van jouw vraag. Op die manier kan er geen discussie bestaan over wat er onder ‘circulair’ wordt verstaan.

Zorg daarom voor een duidelijke definitie en ambitie voor jouw inkooptraject. Enkele voorbeelden:

  • Bij de inkoop van kantoormeubilair kan ‘circulair’ zich bijvoorbeeld richten op levensduurverlenging van het bestaande meubilair, wanneer dat nog in een goede staat verkeert. Als blijkt dat het oude meubilair echt vervangen moet worden, kan ‘circulair’ zich bijvoorbeeld richten op het inkopen van meubilair met gezonde en recyclebare materialen (in lijn met Cradle-to-Cradle), of met een maximale herbruikbaarheid in de toekomst.
  • Ook bij een bouwproject zijn er verschillende mogelijkheden. Zo heeft bij nieuwbouw ‘circulair’ een andere betekenis dan bij renovatie of transformatie. Denk bij nieuwbouw bijvoorbeeld aan ‘een gebouw waarin maximaal hergebruikte materialen zijn toegepast’, of aan ‘een gebouw waarvan alle componenten in de toekomst demontabel en herbruikbaar zijn’. Bij renovatie of transformatie ligt de nadruk vaak op het waardebehoud van materialen en elementen die nu al aanwezig zijn.

Aandachtspunten

  • Bepaal een duidelijke definitie voor circulaire economie als vertrekpunt vanuit jouw organisatie.
  • Verbind je definitie op organisatieniveau aan de lokale context en interne prioriteiten.
  • Bepaal voor een inkooptraject een definitie die past bij de context van dat project.

Praktijkvoorbeelden

Achtergrondinformatie

Suggesties en/of aanvullingen?